Παιδί και πένθος; Ξέρετε πως μπορείτε να βοηθήσετε;

25 / 10 / 2016 Ευαγγελία Ευσταθιάδου
Image

Ο θάνατος είναι αναπόδραστος για όλους, αλλά η διαχείριση του απαιτεί λεπτούς χειρισμούς, ειδικά όταν εμπλέκονται παιδιά. Τι μπορούμε να κάνουμε για να βοηθήσουμε τα παιδιά να ζήσουν με την απώλεια;

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που πιθανόν θα κληθεί να αντιμετωπίσει ένα παιδί είναι η απώλεια ενός αγαπημένου ανθρώπου δηλαδή ενός γονιού, συγγενή, φίλου. Τα παιδιά δυσκολεύονται να κατανοήσουν την μονιμότητα του θανάτου και συχνά δεν ξέρουν πως να εκφράσουν την θλίψη τους. Η προσέγγιση ενός παιδιού που πενθεί εξαρτάται απο την ηλικία του, τον χαρακτήρα του αλλά και τις εμπειρίες του. Στο παρόν άρθρο θα επιχειρήσουμε μια παρουσίαση της προσέγγισης του παιδικού πένθους. 

 

Η αντίληψη για τον θάνατο ανάλογα με την ηλικία

 

  • Βρεφική & πρώτη νηπιακή ηλικία(0-3 ετών): Τα παιδιά δεν μπορούν να αντιληφθούν την έννοια του θανάτου, αλλά νιώθουν την απουσία όπως και την θλίψη των ενηλίκων. Επειδή δεν μπορούν να εκφραστούν λεκτικά, συχνά εμφανίζουν διαταραχές ύπνου, προβλήματα διατροφής και ευερέθιστη συμπεριφορά.

  • Προσχολική ηλικία(3-6 ετών): Τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον θάνατο ως αποχωρισμό αλλά δεν κατανοούν την  μονιμότητα του γεγονότος. Συχνά δε, πιστεύουν ότι με τις λέξεις, τις σκέψεις ή τις πράξεις τους μπορούν να προκαλέσουν τον θάνατο κάποιου. Σε αυτήν την ηλικία το πένθος εκφράζεται με συμπεριφορές παλινδρόμησης όπως νυχτερινή ενούρηση και πιπίλισμα δάκτυλου.

  • Σχολική ηλικία(6-12): Τα παιδιά κατανοούν την μονιμότητα του θανάτου, αλλά συχνά θεωρούν ότι συμβαίνει μόνο σε άλλους. Η έκφραση του πένθους γίνεται με εμφάνιση φοβιών, δυσκολιών στην μάθηση, διαταραχών διάθεσης και έντονα επιθετική συμπεριφορά.

  • Εφηβική ηλικία: Οι έφηβοι κατανοούν την μονιμότητα και το νόημα του θανάτου. Άλλοτε επιδιώκουν την συμπαράσταση από άλλα άτομα, άλλοτε απομονώνονται και προσπαθούν να διαχειριστούν μόνοι τους την απώλεια, ενώ δεν είναι απίθανο να εκδηλώσουν κυνισμό προς τον θάνατο με αποτέλεσμα να θεωρηθεί ότι δεν νιώθουν τίποτα. Η έκφραση του πένθους γίνεται με εκδήλωση θυμού, σχολική αποτυχία, απαισιοδοξία, προκλητική συμπεριφορά, έντονη θλίψη, διαταραχές διατροφής.  

 death

 

Τρόποι προσέγγισης ενός παιδιού που θρηνεί

 

  1. Αναγνωρίστε το πένθος του παιδιού. Κατανοήστε ότι το παιδί πονάει και εκφράστε την στήριξη σας με ευγενικά λόγια, πράξεις και στήριξη. Μην προσπαθήσετε να εξωραΐσετε την αλήθεια με φράσεις όπως “ο παππούς κοιμάται/πήγε στον ουρανό/πήγε μακριά” γιατί αυτές οι φράσεις μπερδεύουν τα παιδιά και μπορεί να τα κάνουν να φοβούνται τον ύπνο ή τον αποχωρισμό. Ένα απλό και ειλικρινές “ο παππούς πέθανε”, αρκεί.

  2. Ανα γνωρίστε τα συναισθήματα του παιδιού. Αν το παιδί εκφράζει κάποιο συναίσθημα, δείξτε ότι το αναγνωρίζετε λέγοντας “Βλέπω ότι είσαι λυπημένος/αγχωμένος/απογοητευμένος/θυμωμένος”. Αποφύγετε εκφράσεις όπως “ξέρω πως αισθάνεσαι” γιατί στην πραγματικότητα κανείς δεν ξέρει πως αισθάνεται ο άλλος. Αφήστε το παιδί να μιλήσει για τα συναισθήματα του.

  3. Αφήστε το να συμμετέχει. Αν το παιδί επιθυμεί να συμμετέχει στις οικογενειακές εκδηλώνεις πένθους όπως η κηδεία ή το μνημόσυνο, μην το απαγορεύσετε. Εξηγήστε ακριβός την διαδικασία και φροντίστε να είναι με κάποιον που μπορεί να ανταποκριθεί σε όποιες ανάγκες προκύψουν. Αν το παιδί αρνείται να συμμετέχει ρωτήστε του τι γνωρίζει για τις τελετουργίες, τι φοβάται, τι είναι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί. Σε καμιά περίπτωση μην το πιέσετε να κάνει κάτι που δεν θέλει.

  4. Μην προσπαθήσετε να επιταχύνετε το πένθος. Αφήστε το παιδί να περάσει όλα τα στάδια μέχρι την αποδοχή. Σταθείτε δίπλα του και απαντήστε με ειλικρίνεια τις απορίες του.

  5. Βρείτε τρόπους εκτόνωσης. Αν το παιδί δείχνει ότι δεν μπορεί να εκφράσει την θλίψη ή το θυμό του, συζητήστε ώστε να βρείτε τρόπους εκτόνωσης όπως η συγγραφή ενός ημερολογίου, σκίσιμο παλιών περιοδικών, δυνατές κραυγές αποφόρτισης. Κάθε παιδί αποφορτίζεται διαφορετικά, αλλά η ανάγκη παραμένει ίδια.

  6. Εκφραστείτε ελεύθερα. Eκφράστε το πένθος σας, ώστε τα παιδιά να νιώσουν άνετα να κάνουν το ίδιο. Αν νιώθετε ότι το πένθος σας καταρρακώνει για μεγάλο διάστημα, ζητήστε βοήθεια. Αν το παιδί βλέπει δυσλειτουργικούς ενήλικες στη διαδικασία θρήνου, είναι πιθανό να φοβηθεί τα έντονα συναισθήματα.

  7. Βρείτε τρόπους να κρατήσετε τις όμορφες αναμνήσεις. Αυτό μπορεί να συμβεί με δημιουργία κατασκευών, το φύτεμα ενός δέντρου, την δημιουργία βιβλίου ή κουτιού αναμνήσεων, την διαμόρφωση μικρών τελετουργιών που αποδίδουν τιμή.

  8. Εξασφαλίστε σταθερότητα. Οι αλλαγές που προκύπτουν μετά από μια απώλεια μπορεί να είναι καταιγιστικές. Βοηθήστε τα παιδιά να διατηρήσουν την συνήθη ρουτίνα γιατί είναι πολύ εύκολο να έρθει η αποδιοργάνωση.

  9. Μιλήστε για τον εκλιπόντα. Ανά διαστήματα, να θυμίζετε στο παιδί πόσο πολύ το αγαπούσε ο αποθανόντας και πως ήξερε ότι και αυτό ένιωθε το ίδιο. Αυτό είναι απαραίτητο γιατί  συχνά τα παιδιά νιώθουν ενοχές για κάτι ή ανησυχούν ότι δεν έδειχναν επαρκώς την αγάπη τους.

     

 

Ο θάνατος είναι κομμάτι της ζωής και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με αποστροφή ή μυστικοπάθεια. Το παιδί χρειάζεται στήριξη για να αποκτήσει μια υγιή αντιμετώπιση του πένθους και για να χειριστεί τα συναισθήματα του. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το πένθος δεν τελειώνει εύκολα και συχνά μετασχηματίζεται ανάλογα με την ανάπτυξη του παιδιού γιαυτό οι ενήλικες οφείλουν να είναι ενημερωμένοι για να σταθούν πολύτιμοι αρωγοί.

 

 

Υλικό για διάβασμα

 

Α. Τσίρου, "Παιδί και θάνατος γονέα"

Ευαγγελία Ευσταθιάδου

Η Εύα ζει στην Θεσσαλονίκη και σπούδασε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, όχι μία, όχι δυο αλλά τρεις φορές. Πλέον, είναι απόφοιτη της Φιλολογίας, του Παιδαγωγικού Δημοτικής Εκπαίδευσης και τελειόφοιτη του μεταπτυχιακού «Επιστήμες της αγωγής- τεχνολογίες μάθησης». Επιδιώκει την επιμόρφωση σχετικά με την γλωσσική διδασκαλία και την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση. Επίσης, είναι εθελόντρια σε δυο αγαπημένους θεσμούς, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και το Open House.

Εργάζεται ως εκπαιδευτικός του ιδιωτικού τομέα επί σειρά ετών.

Τα 12 "κλειδιά" του άριστα στην Έκθεση!

29 / 05 / 2017

Η Έκθεση διδάσκεται από το δημοτικό και παρόλα αυτά, ένα μεγάλο ποσοστό υποψηφίων γράφει στις Πανελλήνιες κάτω από την βάση. Τι μπορούμε να κάνουμε για να το αποφύγουμε αυτό;

Αναδυόμενος γραμματισμός: πώς μαθαίνουμε ανάγνωση και γραφή;

26 / 03 / 2017

Εσείς ξέρατε ότι η εκμάθηση της γραφής και της ανάγνωσης ξεκινά πολύ πριν την Α’ δημοτικού με βιωματικό τρόπο;

Γνωρίζετε το σύνδρομο του Πίτερ Παν;

21 / 06 / 2017

«Όλα τα παιδιά μεγαλώνουν, εκτός από ένα». Με αυτή τη φράση ξεκινάει το παραμύθι του Πίτερ Παν, του αιώνιου έφηβου που φοράει πράσινα ρούχα και ζει στη χώρα του «Ποτέ».

12 φράσεις που δεν πρέπει να λέμε στα παιδιά μας

29 / 07 / 2017

Όλοι ξέρουμε οτι οι γονείς επαναλαμβάνουν ατάκες όπως "να πάρεις ζακέτα" ή "πάρε τηλέφωνο μόλις φθάσεις". Άραγε, υπάρχουν φράσεις που δεν πρέπει να λέμε στα παιδιά μας;

Πως να γράψω σωστά μια πηγή στην ιστορία;

22 / 05 / 2017

Από Δ΄Δημοτικού, μέχρι Γ΄Λυκείου τα παιδιά διαβάζουν βιβλία ιστορίας γεμάτα πηγές. Γιατί όμως όταν καλούνται να αναλύσουν πηγή, αντιμετωπίζουν μεγάλη δυσκολία;

76 ιδέες για δημιουργικό καλοκαίρι με τα παιδιά

11 / 07 / 2017

Το καλοκαίρι ξεκίνησε, οι περισσότερες εξωσχολικές δραστηριότητες τελείωσαν και οι γονείς ψάχνουν ιδέες για δημιουργικό χρόνο με το παιδί τους. Υπάρχουν λύσεις;

Βρείτε μας στα Social!

Τελευταία Άρθρα

Γονείς και παιδίΓνωρίζετε το σύνδρομο του μικρού σοφού;

Τι κοινό έχουν ο Νεύτωνας, ο Αϊνστάιν και ο Στίβεν Σπίλμπεργκ εκτός απο υψηλή ευφυία; Το σύνδρομο του μικρού σοφού ή αλλιώς Asperger.

18 / 10 / 2017

ΠαιδαγωγικήΓιατί να μάθω μια ξένη γλώσσα;

Η εκμάθηση και η χρήση ξένων γλωσσών αποτελεί επιτακτική ανάγκη για όλους τους ανθρώπους ανεξαρτήτως ηλικίας, εθνικότητας και επαγγέλματος. Ποιά είναι όμως τα οφέλη που αποκομίζουμε από αυτή την επένδυση στη γνώση;

28 / 09 / 2017

Γονείς και παιδίΠως να βοηθήσω το πρωτάκι μου να προσαρμοστεί;

Η πρώτη μέρα στο σχολείο είναι ένα σημαντικό ορόσημο για την ζωή ενός παιδιού. Άραγε, πως μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί μας να προσαρμοστεί με επιτυχία;

15 / 09 / 2017

ΔιδακτικήΠοιά είναι η καλύτερη ηλικία να μάθουμε μια ξένη γλώσσα;

Σήμερα, οι ξένες γλώσσες αποτελούν το ‘’χρυσό εισιτήριο’’ με προορισμό όλο τον κόσμο. Αναμφίβολα, η εκμάθηση ξένων γλωσσών έχει γίνει τάση στην χώρα μας. Άραγε, πότε είναι η πιο κατάλληλη ηλικία να ξεκινήσουμε μία ξένη γλώσσα;

03 / 09 / 2017

Γονείς και παιδίΑποτυχία στις πανελλήνιες: και τώρα τι;

Οι Πανελλήνιες εξετάσεις είναι κομβικό σημείο στην μαθητική ζωή. Για πολλούς είναι το τέρμα μιας κοπιαστικής διαδρομής και η έναρξη ενός νέου κεφαλαίου. Τι γίνεται όμως με όσους δεν τα κατάφεραν;

23 / 08 / 2017