Παιδί και πένθος; Ξέρετε πως μπορείτε να βοηθήσετε;

25 / 10 / 2016 Ευαγγελία Ευσταθιάδου 616
Image

Ο θάνατος είναι αναπόδραστος για όλους, αλλά η διαχείριση του απαιτεί λεπτούς χειρισμούς, ειδικά όταν εμπλέκονται παιδιά. Τι μπορούμε να κάνουμε για να βοηθήσουμε τα παιδιά να ζήσουν με την απώλεια;

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που πιθανόν θα κληθεί να αντιμετωπίσει ένα παιδί είναι η απώλεια ενός αγαπημένου ανθρώπου δηλαδή ενός γονιού, συγγενή, φίλου. Τα παιδιά δυσκολεύονται να κατανοήσουν την μονιμότητα του θανάτου και συχνά δεν ξέρουν πως να εκφράσουν την θλίψη τους. Η προσέγγιση ενός παιδιού που πενθεί εξαρτάται απο την ηλικία του, τον χαρακτήρα του αλλά και τις εμπειρίες του. Στο παρόν άρθρο θα επιχειρήσουμε μια παρουσίαση της προσέγγισης του παιδικού πένθους. 

 

Η αντίληψη για τον θάνατο ανάλογα με την ηλικία

 

  • Βρεφική & πρώτη νηπιακή ηλικία(0-3 ετών): Τα παιδιά δεν μπορούν να αντιληφθούν την έννοια του θανάτου, αλλά νιώθουν την απουσία όπως και την θλίψη των ενηλίκων. Επειδή δεν μπορούν να εκφραστούν λεκτικά, συχνά εμφανίζουν διαταραχές ύπνου, προβλήματα διατροφής και ευερέθιστη συμπεριφορά.

  • Προσχολική ηλικία(3-6 ετών): Τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον θάνατο ως αποχωρισμό αλλά δεν κατανοούν την  μονιμότητα του γεγονότος. Συχνά δε, πιστεύουν ότι με τις λέξεις, τις σκέψεις ή τις πράξεις τους μπορούν να προκαλέσουν τον θάνατο κάποιου. Σε αυτήν την ηλικία το πένθος εκφράζεται με συμπεριφορές παλινδρόμησης όπως νυχτερινή ενούρηση και πιπίλισμα δάκτυλου.

  • Σχολική ηλικία(6-12): Τα παιδιά κατανοούν την μονιμότητα του θανάτου, αλλά συχνά θεωρούν ότι συμβαίνει μόνο σε άλλους. Η έκφραση του πένθους γίνεται με εμφάνιση φοβιών, δυσκολιών στην μάθηση, διαταραχών διάθεσης και έντονα επιθετική συμπεριφορά.

  • Εφηβική ηλικία: Οι έφηβοι κατανοούν την μονιμότητα και το νόημα του θανάτου. Άλλοτε επιδιώκουν την συμπαράσταση από άλλα άτομα, άλλοτε απομονώνονται και προσπαθούν να διαχειριστούν μόνοι τους την απώλεια, ενώ δεν είναι απίθανο να εκδηλώσουν κυνισμό προς τον θάνατο με αποτέλεσμα να θεωρηθεί ότι δεν νιώθουν τίποτα. Η έκφραση του πένθους γίνεται με εκδήλωση θυμού, σχολική αποτυχία, απαισιοδοξία, προκλητική συμπεριφορά, έντονη θλίψη, διαταραχές διατροφής.  

 death

 

Τρόποι προσέγγισης ενός παιδιού που θρηνεί

 

  1. Αναγνωρίστε το πένθος του παιδιού. Κατανοήστε ότι το παιδί πονάει και εκφράστε την στήριξη σας με ευγενικά λόγια, πράξεις και στήριξη. Μην προσπαθήσετε να εξωραΐσετε την αλήθεια με φράσεις όπως “ο παππούς κοιμάται/πήγε στον ουρανό/πήγε μακριά” γιατί αυτές οι φράσεις μπερδεύουν τα παιδιά και μπορεί να τα κάνουν να φοβούνται τον ύπνο ή τον αποχωρισμό. Ένα απλό και ειλικρινές “ο παππούς πέθανε”, αρκεί.

  2. Ανα γνωρίστε τα συναισθήματα του παιδιού. Αν το παιδί εκφράζει κάποιο συναίσθημα, δείξτε ότι το αναγνωρίζετε λέγοντας “Βλέπω ότι είσαι λυπημένος/αγχωμένος/απογοητευμένος/θυμωμένος”. Αποφύγετε εκφράσεις όπως “ξέρω πως αισθάνεσαι” γιατί στην πραγματικότητα κανείς δεν ξέρει πως αισθάνεται ο άλλος. Αφήστε το παιδί να μιλήσει για τα συναισθήματα του.

  3. Αφήστε το να συμμετέχει. Αν το παιδί επιθυμεί να συμμετέχει στις οικογενειακές εκδηλώνεις πένθους όπως η κηδεία ή το μνημόσυνο, μην το απαγορεύσετε. Εξηγήστε ακριβός την διαδικασία και φροντίστε να είναι με κάποιον που μπορεί να ανταποκριθεί σε όποιες ανάγκες προκύψουν. Αν το παιδί αρνείται να συμμετέχει ρωτήστε του τι γνωρίζει για τις τελετουργίες, τι φοβάται, τι είναι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί. Σε καμιά περίπτωση μην το πιέσετε να κάνει κάτι που δεν θέλει.

  4. Μην προσπαθήσετε να επιταχύνετε το πένθος. Αφήστε το παιδί να περάσει όλα τα στάδια μέχρι την αποδοχή. Σταθείτε δίπλα του και απαντήστε με ειλικρίνεια τις απορίες του.

  5. Βρείτε τρόπους εκτόνωσης. Αν το παιδί δείχνει ότι δεν μπορεί να εκφράσει την θλίψη ή το θυμό του, συζητήστε ώστε να βρείτε τρόπους εκτόνωσης όπως η συγγραφή ενός ημερολογίου, σκίσιμο παλιών περιοδικών, δυνατές κραυγές αποφόρτισης. Κάθε παιδί αποφορτίζεται διαφορετικά, αλλά η ανάγκη παραμένει ίδια.

  6. Εκφραστείτε ελεύθερα. Eκφράστε το πένθος σας, ώστε τα παιδιά να νιώσουν άνετα να κάνουν το ίδιο. Αν νιώθετε ότι το πένθος σας καταρρακώνει για μεγάλο διάστημα, ζητήστε βοήθεια. Αν το παιδί βλέπει δυσλειτουργικούς ενήλικες στη διαδικασία θρήνου, είναι πιθανό να φοβηθεί τα έντονα συναισθήματα.

  7. Βρείτε τρόπους να κρατήσετε τις όμορφες αναμνήσεις. Αυτό μπορεί να συμβεί με δημιουργία κατασκευών, το φύτεμα ενός δέντρου, την δημιουργία βιβλίου ή κουτιού αναμνήσεων, την διαμόρφωση μικρών τελετουργιών που αποδίδουν τιμή.

  8. Εξασφαλίστε σταθερότητα. Οι αλλαγές που προκύπτουν μετά από μια απώλεια μπορεί να είναι καταιγιστικές. Βοηθήστε τα παιδιά να διατηρήσουν την συνήθη ρουτίνα γιατί είναι πολύ εύκολο να έρθει η αποδιοργάνωση.

  9. Μιλήστε για τον εκλιπόντα. Ανά διαστήματα, να θυμίζετε στο παιδί πόσο πολύ το αγαπούσε ο αποθανόντας και πως ήξερε ότι και αυτό ένιωθε το ίδιο. Αυτό είναι απαραίτητο γιατί  συχνά τα παιδιά νιώθουν ενοχές για κάτι ή ανησυχούν ότι δεν έδειχναν επαρκώς την αγάπη τους.

     

 

Ο θάνατος είναι κομμάτι της ζωής και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με αποστροφή ή μυστικοπάθεια. Το παιδί χρειάζεται στήριξη για να αποκτήσει μια υγιή αντιμετώπιση του πένθους και για να χειριστεί τα συναισθήματα του. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το πένθος δεν τελειώνει εύκολα και συχνά μετασχηματίζεται ανάλογα με την ανάπτυξη του παιδιού γιαυτό οι ενήλικες οφείλουν να είναι ενημερωμένοι για να σταθούν πολύτιμοι αρωγοί.

 

 

Υλικό για διάβασμα

 

Α. Τσίρου, "Παιδί και θάνατος γονέα"

Ευαγγελία Ευσταθιάδου

Η Εύα ζει στην Θεσσαλονίκη και σπούδασε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, όχι μία, όχι δυο αλλά τρεις φορές. Πλέον, είναι απόφοιτη της Φιλολογίας, του Παιδαγωγικού Δημοτικής Εκπαίδευσης και τελειόφοιτη του μεταπτυχιακού «Επιστήμες της αγωγής- τεχνολογίες μάθησης». Επιδιώκει την επιμόρφωση σχετικά με την γλωσσική διδασκαλία και την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση. Επίσης, είναι εθελόντρια σε δυο αγαπημένους θεσμούς, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και το Open House.

Εργάζεται ως εκπαιδευτικός του ιδιωτικού τομέα επί σειρά ετών.

Τα 12 "κλειδιά" του άριστα στην Έκθεση!

29 / 05 / 2017 28270

Η Έκθεση διδάσκεται από το δημοτικό και παρόλα αυτά, ένα μεγάλο ποσοστό υποψηφίων γράφει στις Πανελλήνιες κάτω από την βάση. Τι μπορούμε να κάνουμε για να το αποφύγουμε αυτό;

Αναδυόμενος γραμματισμός: πώς μαθαίνουμε ανάγνωση και γραφή;

26 / 03 / 2017 25864

Εσείς ξέρατε ότι η εκμάθηση της γραφής και της ανάγνωσης ξεκινά πολύ πριν την Α’ δημοτικού με βιωματικό τρόπο;

Πως να γράψω σωστά μια πηγή στην ιστορία;

22 / 05 / 2017 18787

Από Δ΄Δημοτικού, μέχρι Γ΄Λυκείου τα παιδιά διαβάζουν βιβλία ιστορίας γεμάτα πηγές. Γιατί όμως όταν καλούνται να αναλύσουν πηγή, αντιμετωπίζουν μεγάλη δυσκολία;

12 τρόποι για σωστή επανάληψη!

08 / 05 / 2017 13003

Λένε πως η επανάληψη είναι μητέρα της μάθησης. Άραγε, πώς μπορούμε να κάνουμε σωστή επανάληψη που θα μας οδηγήσει σε καλά μαθησιακά αποτελέσματα, χωρίς να εξαντληθούμε από την κούραση;

Γνωρίζετε το σύνδρομο του Πίτερ Παν;

21 / 06 / 2017 11936

«Όλα τα παιδιά μεγαλώνουν, εκτός από ένα». Με αυτή τη φράση ξεκινάει το παραμύθι του Πίτερ Παν, του αιώνιου έφηβου που φοράει πράσινα ρούχα και ζει στη χώρα του «Ποτέ».

Παιδικά παιχνίδια: άραγε υπάρχει ανάγκη για διαχωρισμό σε "κοριτσίστικα" και "αγορίστικα";

15 / 01 / 2017 11895

Το παιχνίδι είναι απαραίτητο για την ορθή κατανόηση του κόσμου από το παιδί και συνεπώς την ολόπλευρη ανάπτυξη του. Τα μικρά παιδιά αγαπούν το παιχνίδι και επιδιώκουν να αφιερώνουν πολλές ώρες σε αυτό.

Βρείτε μας στα Social!

Τελευταία Άρθρα

Γονείς και παιδίΓνωρίζετε το σύνδρομο του Πίτερ Παν;

«Όλα τα παιδιά μεγαλώνουν, εκτός από ένα». Με αυτή τη φράση ξεκινάει το παραμύθι του Πίτερ Παν, του αιώνιου έφηβου που φοράει πράσινα ρούχα και ζει στη χώρα του «Ποτέ».

21 / 06 / 2017 11936

Γονείς και παιδίΤα σχολεία κάνουν διακοπές, η γνώση και η μάθηση ποτέ!

Ήρθε η εποχή του χρόνου που μετράμε αντίστροφα για την λήξη του σχολείου. Άραγε, τι μπορούμε να κάνουμε για να συνεχιστεί η μάθηση εν μέσω διακοπών;

11 / 06 / 2017 4055

Διδακτική Τα 8 "βήματα" προς το άριστα στα Αρχαία!

Το καλοκαιράκι ξεκίνησε, οι Πανελλήνιες είναι μια ανάσα μακρυά και οι υποψήφιοι των Πανελληνίων ετοιμάζονται για την εξέταση των αρχαίων. Πώς μπορούμε να τους βοηθήσουμε;

03 / 06 / 2017 10488

ΠαιδαγωγικήΤα 12 "κλειδιά" του άριστα στην Έκθεση!

Η Έκθεση διδάσκεται από το δημοτικό και παρόλα αυτά, ένα μεγάλο ποσοστό υποψηφίων γράφει στις Πανελλήνιες κάτω από την βάση. Τι μπορούμε να κάνουμε για να το αποφύγουμε αυτό;

29 / 05 / 2017 28270

ΠαιδαγωγικήΠως να γράψω σωστά μια πηγή στην ιστορία;

Από Δ΄Δημοτικού, μέχρι Γ΄Λυκείου τα παιδιά διαβάζουν βιβλία ιστορίας γεμάτα πηγές. Γιατί όμως όταν καλούνται να αναλύσουν πηγή, αντιμετωπίζουν μεγάλη δυσκολία;

22 / 05 / 2017 18787