Προβλήματα συμπεριφοράς: Μπορεί να βοηθήσει η Λειτουργική Ανάλυση και Διαμόρφωση της συμπεριφοράς;

08 / 01 / 2017 Ευαγγελία Ευσταθιάδου
Image

Τι μπορούμε να κάνουμε ως εκπαιδευτικοί για να βοηθήσουμε ένα παιδί με προβλήματα συμπεριφοράς;

Τα σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα από τον χώρο της ψυχολογίας επισημαίνουν ότι τα ψυχοκοινωνικά προβλήματα παιδιών και εφήβων, όπως και τα προβλήματα μάθησης αντιμετωπίζονται αποτελεσματικότερα στον φυσικό χώρο του παιδιού, δηλαδή το σχολείο, με τα κατάλληλα “εκπαιδευτικο- διδακτικά προγράμματα” και με την συνεργασία σχολείου και οικογένειας.

 

Η Λειτουργική Ανάλυση και Διαμόρφωση της Συμπεριφοράς, μπορεί να εφαρμοστεί από  εκπαιδευτικούς με στόχο την εκμάθηση της επιθυμητής συμπεριφοράς και την μείωση της μη επιθυμητής συμπεριφοράς. Κατά κύριο λόγο αφορά σε ανεπιθύμητη συμπεριφορά που δεν είναι παθολογική.


Βασικά στάδια του προγράμματος:

 

1. Παρουσίαση & καθορισμός του προβλήματος

Σε αυτό το πρώτο στάδιο προσπαθούμε να ελέγξουμε αν τα συμπτώματα αποτελούν πραγματικό πρόβλημα. Για να το επιτύχουμε αυτό ελέγχουμε την συχνότητα εμφάνισης του συμπτώματος, την ταυτόχρονη εμφάνιση άλλων συμπτωμάτων, τον βαθμό απόκλισης από το φυσιολογικό, την ένταση του συνοδευτικού συναισθήματος, την αδυναμία αποφυγής και την πιθανότητα να έλθει το παιδί αντιμέτωπο με τον νόμο.

 

2. Ιστορικό: άμεση & έμμεση συλλογή πληροφοριών

Σε συνεργασία με την οικογένεια και τους υπόλοιπους δασκάλους του παιδιού, συλλέγουμε πληροφορίες για τις συνθήκες γέννησης, τις οικογενειακές συνθήκες, τις σχολικές συνθήκες, τις συνθήκες υγείας του παιδιού, ώστε να κατανοήσουμε την βιοσωματική και ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του και να αποκλείσουμε γενετικούς- βιολογικούς παράγοντες.

 

3. Λειτουργική περιγραφή της συμπεριφοράς που προβληματίζει

Είναι από τα σημαντικότερα στάδια γιατί η προσεκτική, διαρκής, συστηματική παρατήρηση και καταγραφή των ενεργειών του παιδιού, θα αποτελέσουν την βάση δόμησης του προγράμματος διαμόρφωσης συμπεριφοράς που θα εφαρμόσουμε. Καλό είναι η καταγραφή της  συμπεριφοράς να γινει και από άλλον  εκπαιδευτικό ώστε να διασταυρωθούν οι παρατηρήσεις. Επίσης, χρησιμοποιούμε ρήματα και όχι επίθετα ώστε να μην βάζουμε ετικέτες στα παιδιά Έτσι, αντί να πούμε ότι οι μαθητής είναι επιθετικός, αρκεί να σημειώσουμε ότι κλωτσά τους συμμαθητές στο διάλειμμα .

 

4. Ανάλυση των συνθηκών εμφάνισης της συμπεριφοράς που προβληματίζει

Σημειώνουμε τα γεγονότα που προηγούνται της ανεπιθύμητης συμπεριφοράς,  το γενικότερο περιβάλλον εμφάνισης, την συχνότητα, την διάρκεια και την ένταση εμφάνισης της συμπεριφοράς Επίσης, καταγράφουμε τα αποτελέσματα της αλλά και τούς ενισχυτές που ενισχύουν την συμπεριφορά

 

 

5. Καταγραφή των θετικών στοιχείων της συμπεριφοράς

Κανένα παιδί δεν επιδεικνύει μόνο προβληματική συμπεριφορά. Δεν ξεχνάμε να σημειώσουμε και τα θετικα στοιχεία.

 

6. Επιλογή προβλήματος πρώτης προτεραιότητας

Συνήθως, ένα παιδί παρουσιάζει περισσότερα από ένα προβλήματα συμπεριφοράς, οπότε καλούμαστε να τα ιεραρχήσουμε Στην συνέχεια, ενημερώνουμε το παιδί για τις παρατηρήσεις μας και αποφασίζουμε τους στόχους που θα θέσουμε. Πιθανόν, το παιδί να μην έχει συναίσθηση της προβληματικής συμπεριφοράς του, οπότε η επισήμανση της πιθανόν να είναι αρκετή για να διορθωθεί. Αν αυτό δεν αρκετό, επιλέγουμε την συμπεριφορά που εμποδίζει την προσαρμογή του αλλά συγχρόνως μπορεί να τροποποιηθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα,  ώστε να υπάρξει βίωμα επιτυχίας για τον μαθητή και να τεθούν οι βάσεις για το επόμενο πρόγραμμα παρέμβασης.

 

7. Καθορισμός του στόχου παρέμβασης: Δόμηση νέας επιθυμητής ή μείωση της υπάρχουσας ανεπιθύμητης συμπεριφοράς;

Ο στόχος της παρέμβασης πρέπει να είναι ρεαλιστικός, πραγματοποιήσιμος και κατανοητός από το παιδί. Αποφασίζουμε τι είναι αυτό που θέλουμε να αλλάξουμε(Π.χ “να φέρεται ευγενικά στους συμμαθητές του”) και προσπαθούμε να το αλλάξουμε αφού συζητήσουμε με το παιδί τις προϋποθέσεις που θα το βοηθήσουν στην επίτευξη του στόχου και ικανοποιήσουμε τις λογικές απαιτήσεις του.


8. Σχεδιασμός εκπαιδευτικο- διδακτικού προγράμματος:

- Οργανωτικές- διοικητικές παρεμβάσεις: αναζήτηση στήριξης και συνεργασίας, τροποποίηση συνθηκών του φυσικο- κοινωνικού περιβάλλοντος της τάξης, διατύπωση υποστόχων, επιλογή ενισχυτών(προσοχή στον χρόνο, τρόπο, συχνότητα χρήσης των ενισχυτών), επιλογή τρόπου καταγραφής προόδου ώστε το παιδί να γνωρίζει ανά πάσα στιγμή τα επιτεύγματα του.

 

- Χρήση ψυχοπαιδαγωγικών- εκπαιδευτικο- διδακτικών στρατηγικών & τεχνικών με στόχο: α) την δόμηση επιθυμητής συμπεριφοράς: συστηματική θετική & αρνητική ενίσχυση, προσεγγιστική διαμόρφωση & αλληλοδύνδεση των επιμέρους συμπεριφορών, παροχή τμηματικής βοήθειας, καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων, συμβόλαιο-- επιβράβευση έπαινος β) την μείωση ανεπιθύμητης συμπεριφοράς: σκόπιμη αγνόησή, έμμεση τιμωρία(αφαίρεση προνομίων, διακοπή ευχάριστης κατάστασης, απομάκρυνση από την κατάσταση- πρόβλημα), επιλεκτική ενίσχυση, επίλυση συγκρούσεων, άμεση τιμωρία

 

9. Αξιολόγηση του προγράμματος

Το πρόγραμμα της Λειτουργικής Ανάλυσης και Διαμόρφωσης Συμπεριφοράς, στηρίζεται σε θεωρίες μάθησης και χαρακτηρίζεται από ευελιξία που του επιτρέπει να ανταποκρίνεται στις ανάγκες κάθε παιδιού ξεχωριστά Ένα τέτοιο πρόγραμμα εξοπλίζει τον εκπαιδευτικό να φέρει αποτελεσματικές και μακροπρόθεσμα σταθερές και κοινωνικά επιθυμητές αλλαγές στην συμπεριφορά του παιδιού.


Μακάρι να σας βοηθήσει!

 

Υλικό για διάβασμα:

 

Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

Ινστιτούτο έρευνας & Θεραπείας της Συμπεριφοράς

Ευαγγελία Ευσταθιάδου

Η Εύα ζει στην Θεσσαλονίκη και σπούδασε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, όχι μία, όχι δυο αλλά τρεις φορές. Πλέον, είναι απόφοιτη της Φιλολογίας, του Παιδαγωγικού Δημοτικής Εκπαίδευσης και τελειόφοιτη του μεταπτυχιακού «Επιστήμες της αγωγής- τεχνολογίες μάθησης». Επιδιώκει την επιμόρφωση σχετικά με την γλωσσική διδασκαλία και την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση. Επίσης, είναι εθελόντρια σε δυο αγαπημένους θεσμούς, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και το Open House.

Εργάζεται ως εκπαιδευτικός του ιδιωτικού τομέα επί σειρά ετών.

Τα 12 "κλειδιά" του άριστα στην Έκθεση!

29 / 05 / 2017

Η Έκθεση διδάσκεται από το δημοτικό και παρόλα αυτά, ένα μεγάλο ποσοστό υποψηφίων γράφει στις Πανελλήνιες κάτω από την βάση. Τι μπορούμε να κάνουμε για να το αποφύγουμε αυτό;

Αναδυόμενος γραμματισμός: πώς μαθαίνουμε ανάγνωση και γραφή;

26 / 03 / 2017

Εσείς ξέρατε ότι η εκμάθηση της γραφής και της ανάγνωσης ξεκινά πολύ πριν την Α’ δημοτικού με βιωματικό τρόπο;

Γνωρίζετε το σύνδρομο του Πίτερ Παν;

21 / 06 / 2017

«Όλα τα παιδιά μεγαλώνουν, εκτός από ένα». Με αυτή τη φράση ξεκινάει το παραμύθι του Πίτερ Παν, του αιώνιου έφηβου που φοράει πράσινα ρούχα και ζει στη χώρα του «Ποτέ».

Πως να γράψω σωστά μια πηγή στην ιστορία;

22 / 05 / 2017

Από Δ΄Δημοτικού, μέχρι Γ΄Λυκείου τα παιδιά διαβάζουν βιβλία ιστορίας γεμάτα πηγές. Γιατί όμως όταν καλούνται να αναλύσουν πηγή, αντιμετωπίζουν μεγάλη δυσκολία;

12 φράσεις που δεν πρέπει να λέμε στα παιδιά μας

29 / 07 / 2017

Όλοι ξέρουμε οτι οι γονείς επαναλαμβάνουν ατάκες όπως "να πάρεις ζακέτα" ή "πάρε τηλέφωνο μόλις φθάσεις". Άραγε, υπάρχουν φράσεις που δεν πρέπει να λέμε στα παιδιά μας;

76 ιδέες για δημιουργικό καλοκαίρι με τα παιδιά

11 / 07 / 2017

Το καλοκαίρι ξεκίνησε, οι περισσότερες εξωσχολικές δραστηριότητες τελείωσαν και οι γονείς ψάχνουν ιδέες για δημιουργικό χρόνο με το παιδί τους. Υπάρχουν λύσεις;

Βρείτε μας στα Social!

Τελευταία Άρθρα

Γονείς και παιδίΠαιδιά του σήμερα, ηγέτες του αύριο!

Μήπως το παιδί σας έχει μια εξαιρετικά ισχυρή προσωπικότητα και υποστηρίζει τις απόψεις τους σθεναρά; Μήπως αγνοεί τις συμβουλές σας και ακολουθεί την δική του γραμμή χωρίς να υποχωρεί; Μήπως μεγαλώνετε έναν ηγέτη;

19 / 11 / 2017

Γονείς και παιδίΓνωρίζετε το σύνδρομο του μικρού σοφού;

Τι κοινό έχουν ο Νεύτωνας, ο Αϊνστάιν και ο Στίβεν Σπίλμπεργκ εκτός απο υψηλή ευφυία; Το σύνδρομο του μικρού σοφού ή αλλιώς Asperger.

18 / 10 / 2017

ΠαιδαγωγικήΓιατί να μάθω μια ξένη γλώσσα;

Η εκμάθηση και η χρήση ξένων γλωσσών αποτελεί επιτακτική ανάγκη για όλους τους ανθρώπους ανεξαρτήτως ηλικίας, εθνικότητας και επαγγέλματος. Ποιά είναι όμως τα οφέλη που αποκομίζουμε από αυτή την επένδυση στη γνώση;

28 / 09 / 2017

Γονείς και παιδίΠως να βοηθήσω το πρωτάκι μου να προσαρμοστεί;

Η πρώτη μέρα στο σχολείο είναι ένα σημαντικό ορόσημο για την ζωή ενός παιδιού. Άραγε, πως μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί μας να προσαρμοστεί με επιτυχία;

15 / 09 / 2017

ΔιδακτικήΠοιά είναι η καλύτερη ηλικία να μάθουμε μια ξένη γλώσσα;

Σήμερα, οι ξένες γλώσσες αποτελούν το ‘’χρυσό εισιτήριο’’ με προορισμό όλο τον κόσμο. Αναμφίβολα, η εκμάθηση ξένων γλωσσών έχει γίνει τάση στην χώρα μας. Άραγε, πότε είναι η πιο κατάλληλη ηλικία να ξεκινήσουμε μία ξένη γλώσσα;

03 / 09 / 2017