Πανελλήνιες 2020: Έκθεση- Λογοτεχνία (θέμα Δ΄)

08 / 03 / 2020 Ευαγγελία Ευσταθιάδου
Image

Εκπαιδευτικά συστήματα αλλάζουν, οδηγίες έρχονται και παρέρχονται, αλλά η έκθεση δεν φεύγει ποτέ από τις Πανελλήνιες εξετάσεις. Φέτος, τα πράγματα έχουν αλλάξει στο μάθημα της νεοελληνικής γλώσσας, αλλά αυτό δεν θα έπρεπε να μας φοβίζει.

Η μεγάλη αλλαγή στο μάθημα της γλώσσας είναι εμφανής και στο θέμα της παραγωγής λόγου. Φέτος, γίνεται μια συνειδητή προσπάθεια συνομιλίας του κειμένου αναφοράς με το μαθητικό κείμενο. Το επικοινωνιακό πλαίσιο δεν είναι πλέον “προκάτ” αλλά ενισχύει την φυσικότητα του παραγόμενου κειμένου, αφού επιδιώκεται η δημιουργία αυθεντικού πλαισίου επικοινωνίας. Έτσι, οι υποψήφιοι μπορεί να κληθούν να απαντήσουν, σχολιάσουν, κριτικάρουν κάτι που αναφέρεται στο κείμενο αναφοράς. 

 

Τι θα έπρεπε να προσέξουμε;

 

Όταν ξεκινάμε την παραγωγή του κειμένου μας, τηρούμε με ευλάβεια τους κανόνες δομής του ζητούμενου κειμενικού είδους (π.χ προσφώνηση/αποφώνηση), χρησιμοποιούμε ταιριαστό λεξιλόγιο, γραμματικό πρόσωπο και ύφος, ενώ δεν ξεχνάμε να ενσωματώσουμε με οργανικό και φυσικό τρόπο, τις πληροφορίες που δίνει η εκφώνηση. Έτσι, αν η εκφώνηση σας καλεί να δώσετε μια ομιλία για την παγκόσμια ημέρα ποίησης στο πνευματικό κέντρο του δήμου, φροντίζετε να το αναφέρεται κάπου στον πρόλογο ή έστω στην μεταβατική παράγραφο. Φυσικά, προσαρμόζουμε το ύφος μας, σαν να δίνουμε όντως ομιλία σε συνδημότες και στις προσφωνήσεις δεν ξεχνάμε τον χαιρετισμό και στις γυναίκες του ακροατηρίου. 

 

Επίσης, δεν ξεχνάμε να αξιοποιήσουμε στοιχεία του κειμένου αναφοράς. Πολύ συχνά το δοθέν κείμενο “απαντά” σε κάποιο από τα ερωτήματα της εκφώνησης οπότε επιλέγουμε όσα μας εξυπηρετούν. Δεν αντιγράφουμε αυτούσια κομμάτια του κειμένου αναφοράς ούτε κάνουμε τεμπέλικη παράφραση αλλά επιδιώκουμε την δημιουργική αξιοποίηση των πληροφοριών και την σύνδεση τους με δικές μας γνώσεις, ιδέες ή εμπειρίες. 

 

Αν η εκφώνηση ζητά ανάπτυξη ενός θέματος/υποθέματος ς ή ακόμα και κάποιας ρήσης ή ιδέας του κειμένου αναφοράς τα πράγματα είναι σχετικά εύκολα. Μεγάλη προσοχή απαιτείται αν η εκφώνηση καλεί για προσωπική τοποθέτηση σε ένα θέμα/ερώτημα. Θεωρητικά, ο υποψήφιος μπορεί να γράψει μόνο τα θετικά ή τα αρνητικά του ζητήματος αλλά η ασφαλέστερη συμβουλή είναι η επιδίωξη της χρυσής τομής. Η συντριπτική πλειοψηφία των θεμάτων έχουν δυο πλευρές οπότε η τακτική των ίσων αποστάσεων, μπορεί να αποβεί πολύ βοηθητική. Φυσικά, αυτό δεν είναι μονόδρομος. Ο κάθε υποψήφιος μπορεί να γράψει ό,τι θέλει, αρκεί να μπορέσει να τεκμηριώσει τις ιδέες του.  Προσοχή! Μεγάλη φειδώ στην χρήση του α΄ενικού προσώπου. 

 

 

Η επεξεργασία του θέματος

Η έκθεση προκαλεί μεγάλο άγχος στους υποψηφίους και όχι άδικα. Για πολλούς, η Γ΄Λυκείου είναι η πρώτη φορά που καλουνται να γράψουν κείμενα πολλών λέξεων, με επικοινωνιακό πλαίσιο και συγκεκριμένη δομή, ενώ πολλά από τα θέματα προς διερεύνηση φαντάζουν δύσκολα. Οι παθογένειες του ελληνικού σχολείου είναι γνωστές και δεν αποτελούν θέμα συζήτησης σε αυτό το άρθρο αλλά είναι δεδομένο πως οι υποψήφιοι ταλαιπωρούνται πολύ με την παραγωγή γραπτού λόγου. Τι μπορούμε να κάνουμε λοιπόν;

 

  1. Μόλις πάρουμε το γραπτό στα χέρια μας, διαβάζουμε όλες τις εκφωνήσεις 2-3 φορές και αφήνουμε το μυαλουδάκι  μας να δουλεύει στα παρασκήνια. Ύστερα ξεκινάμε τις ασκήσεις.

  2. Όταν φτάσουμε στην έκθεση, ήδη το πολυεργαλείο που έχουμε στο κεφάλι μας έχει κάνει μια πρώτη διερεύνηση. Εντοπίζουμε δεδομένα-ζητούμενο, κειμενικό είδος και επικοινωνιακό πλαίσιο και αποφασίζουμε ύφος/εκφραστικές επιλογές.

  3. Καταγράφουμε στο πρόχειρο όλες τις βασικές ιδέες (αιτίες, συνέπειες, λύσεις, προϋποθέσεις). Γράφουμε όσο παραπάνω μπορούμε γιατί δεν μπορούμε εκ των προτέρων να γνωρίζουμε ποιες θα αξιοποιήσουμε.

  4. Ξαναδιαβάζουμε το κείμενο αναφοράς για να βρούμε τυχόν ιδέες που ταιριάζουν και προσπαθούμε να τις συσχετίσουμε με αυτά που ήδη καταγράψαμε στο σχεδιάγραμμα.

  5. Δεν ψάχνουμε πρωτότυπες ιδέες ή δύσκολες λέξεις. Το σημαντικό είναι πως θα στηθεί το γραπτό όχι η ανακάλυψη του τροχού. Επίσης, δεν γράφουμε κοπι πειστ προτάσεις από το αγαπημένο μας βοήθημα, οι εξεταστές δεν είναι χαζοί.

  6. Το σχεδιάγραμμα το γράφουμε με στυλό στο χαρτί και όχι στο μυαλό μας.

  7. Αποφασίζουμε πόσες παραγράφους θα γράψουμε και γράφουμε τον πρόλογο στο πρόχειρο. Ο πρόλογος είναι μανίκι και δεν πρέπει να τον γράφουμε στο φτερό.

  8. Μεταφέρουμε τον πρόλογο στο καθαρό και αρχίζουμε την σύνθεση του κειμένου με βάση το σχεδιάγραμμα. Δίνουμε μεγάλη προσοχή στην οργάνωση του γραπτού, την διατύπωση και τις γραμματικο-συντακτικές επιλογές μας. Αν κάτι δεν μας “βγαίνει”, κάνουμε δοκιμές στο πρόχειρο.

  9. Όσο γράφουμε, προσέχουμε να κρατάμε την οπτική αρμονία του γραπτού. Καλό είναι οι παράγραφοι να έχουν παραπλήσιο μέγεθος και η εικόνα του γραπτού να είναι αισθητικά ευχάριστη.

  10. Στις αιτίες-συνέπειες- λύσεις δεν αναλύουμε εξαντλητικά μια αιτία, αλλά προσπαθούμε να βάλουμε κάμποσες σε ρέοντα λόγο. Δεν επαναλαμβανόμαστε, δεν πολυλογούμε, δεν εξηγούμε εξαντλητικά τα αυτονόητα αλλά ούτε θεωρούμε αυτονόητα τα πάντα.

  11. Ελέγξουμε και ξαναελέγχουμε τα πάντα.

  12. Δίνουμε το γραπτό και πάμε για καφέ, το μάθημα της νεοελληνικής γλώσσας ξεζουμίζει τους υποψηφίους. 

     

Κριτήρια αξιολόγησης γραπτού λόγου 

  • Περιεχόμενο (μονάδες 12): ελέγχεται η επίτευξη του επικοινωνιακού στόχου, η ανταπόκριση στο επικοινωνιακό πλαίσιο, η κάλυψη των προδιαγραφών (κειμενικό είδος, θέμα, αριθμός λέξεων, αξιοποίηση κειμένου αναφοράς).
  • Οργάνωση (μονάδες 10): ελέγχεται η οργάνωση του κειμένου, η παρουσίαση των ιδεών, η επιχειρηματολογία, η χρήση λεξιλογίου -ύφους.
  • Έκφραση (μονάδες 8): ελέγχεται η γραμματικοσυντακτική και σημασιολογική ακρίβεια.


Η Νεοελληνική Γλώσσα είναι το δυσκολότερο μάθημα των Πανελληνίων και ας μην της φαίνεται. Απαιτεί κριτική σκέψη, γνώση  της εποχής και των ανθρωπίνων θεμάτων, επαφή με τα θέματα της επικαιρότητας και δυνατή σχέση με την λογοτεχνία. Φυσικά, πολλά παιδιά που δεν έχουν τα παραπάνω χαρακτηριστικά, κατάφεραν να γράψουν καλά, όχι όμως χωρίς κόπο. Η παραγωγή γραπτού λόγου προϋποθέτει πολυετή τριβή με την ανάγνωση και την γραφή ποικίλων κειμένων, κάτι που δυστυχώς δεν συμβαίνει στο ελληνικό σχολείο.  Σε κάθε περίπτωση, η εξάσκηση σώζει, οπότε μην βαριέστε να γράφετε εκθέσεις ξανά και ξανά!

 

Το άρθρο για τα θέματα Α΄& Β΄μπορείτε να το βρείτε  εδώ

Το άρθρο για το θέμα Γ΄μπορείτε να το βρείτε  εδώ

Ευαγγελία Ευσταθιάδου

Η Εύα ζει στην Θεσσαλονίκη και σπούδασε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, όχι μία, όχι δυο αλλά τρεις φορές. Πλέον, είναι απόφοιτη της Φιλολογίας, του Παιδαγωγικού Δημοτικής Εκπαίδευσης και του μεταπτυχιακού «Επιστήμες της αγωγής- τεχνολογίες μάθησης». Επιδιώκει την επιμόρφωση σχετικά με την γλωσσική διδασκαλία και την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση. Επίσης, είναι εθελόντρια σε δυο αγαπημένους θεσμούς, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και το Open House.

Εργάζεται ως εκπαιδευτικός του ιδιωτικού τομέα επί σειρά ετών.

Τα 12 "κλειδιά" του άριστα στην Έκθεση!

29 / 05 / 2017

Η Έκθεση διδάσκεται από το δημοτικό και παρόλα αυτά, ένα μεγάλο ποσοστό υποψηφίων γράφει στις Πανελλήνιες κάτω από την βάση. Τι μπορούμε να κάνουμε για να το αποφύγουμε αυτό;

Πως να γράψω σωστά μια πηγή στην ιστορία;

22 / 05 / 2017

Από Δ΄Δημοτικού, μέχρι Γ΄Λυκείου τα παιδιά διαβάζουν βιβλία ιστορίας γεμάτα πηγές. Γιατί όμως όταν καλούνται να αναλύσουν πηγή, αντιμετωπίζουν μεγάλη δυσκολία;

Αναδυόμενος γραμματισμός: πώς μαθαίνουμε ανάγνωση και γραφή;

26 / 03 / 2017

Εσείς ξέρατε ότι η εκμάθηση της γραφής και της ανάγνωσης ξεκινά πολύ πριν την Α’ δημοτικού με βιωματικό τρόπο;

Τα 8 "βήματα" προς το άριστα στα Αρχαία!

03 / 06 / 2017

Το καλοκαιράκι ξεκίνησε, οι Πανελλήνιες είναι μια ανάσα μακρυά και οι υποψήφιοι των Πανελληνίων ετοιμάζονται για την εξέταση των αρχαίων. Πώς μπορούμε να τους βοηθήσουμε;

Πώς να προετοιμαστώ για τις Πανελλήνιες;

11 / 04 / 2017

Το πιο σταθερό παράπονο των υποψηφίων για πανελλήνιες είναι ότι δε ξέρουν πώς να διαβάσουν. Συχνά, η Γ΄ Λυκείου είναι η πρώτη επαφή των περισσοτέρων με το απαιτητικό διάβασμα και νιώθουν να πνίγονται. Άραγε, πώς μπορούμε να βοηθήσουμε;

Γνωρίζετε το σύνδρομο του Πίτερ Παν;

21 / 06 / 2017

«Όλα τα παιδιά μεγαλώνουν, εκτός από ένα». Με αυτή τη φράση ξεκινάει το παραμύθι του Πίτερ Παν, του αιώνιου έφηβου που φοράει πράσινα ρούχα και ζει στη χώρα του «Ποτέ».

Βρείτε μας στα Social!

Τελευταία Άρθρα

ΠαιδαγωγικήΤι σημαίνει η "αποτυχία" στις πανελλαδικές εξετάσεις;

Με την έκδοση των αποτελεσμάτων, οι υποψήφιοι κληρονομούν μια "ταμπέλα". Πολλοί πέτυχαν, κάποιοι είναι οι πρώτοι των πρώτων και κάμποσοι θεωρούνται πως απέτυχαν. Άραγε πόση σχέση έχουν οι έννοιες της αποτυχίας και της επιτυχίας με τους βαθμούς;

20 / 07 / 2020

ΠαιδαγωγικήΤι να δηλώσω στο μηχανογραφικό; 10 βήματα επιτυχίας

Λίγες μέρες έχουν μείνει για την ολοκλήρωση της κατάθεσης μηχανογραφικών αλλά ποτέ δεν είναι αργά για μερικές συμβουλές. Άλλωστε, ποτέ δεν ξέρεις ποιος μπορεί να βοηθηθεί.

14 / 07 / 2020

ΔιδακτικήΠρέπει να γυρίσουν τα λατινικά στις πανελλήνιες;

Η άνοιξη του 2020 θα είναι πολύ ενδιαφέρουσα για την ελληνική εκπαίδευση. Εν μέσω πανδημίας μπήκε στην ζωή μας ένα νέο εκπαιδευτικό νομοσχέδιο, το οποίο επαναφέρει τα λατινικά στις πανελλήνιες, παρότι μας αποχαιρέτησαν πριν ένα χρόνο.

26 / 04 / 2020

ΔιδακτικήΤο μάθημα της Έκθεσης και ο Κορωνοϊός 

Στις δύσκολες μέρες που διανύουμε, όλοι συζητάμε για τον νέο κορωνοϊό. Εκφράζουμε ανησυχίες, μοιραζόμαστε συμβουλές και προσπαθούμε να βρούμε τρόπους προφυλάξεις. Πως θα σας φαινόταν αν σας έλεγα ότι η Έκθεση μπορεί να φανεί πολύ βοηθητική;

14 / 03 / 2020

ΔιδακτικήΠανελλήνιες 2020: Έκθεση- Λογοτεχνία (θέμα Δ΄)

Εκπαιδευτικά συστήματα αλλάζουν, οδηγίες έρχονται και παρέρχονται, αλλά η έκθεση δεν φεύγει ποτέ από τις Πανελλήνιες εξετάσεις. Φέτος, τα πράγματα έχουν αλλάξει στο μάθημα της νεοελληνικής γλώσσας, αλλά αυτό δεν θα έπρεπε να μας φοβίζει.

08 / 03 / 2020