Δυσλειτουργικές συμπεριφορές παιδιών: πρόβλημα ή αγγελιοφόροι μηνυμάτων και λύσεων;

05 / 06 / 2018 Χριστίνα Πάσχου
Image

Πολύ συχνά στις οικογενειακές ιστορίες λέμε, ακούμε, πιστεύουμε ότι "το παιδί μου έχει πρόβλημα", "ο τάδε είναι επιθετικός» «δεν μπορώ να τον οριοθετήσω», «όλο προβλήματα μου δημιουργεί» κτλ.

Είναι όμως τόσο ξεκάθαρα τα πράγματα όσο φαίνονται; Το "σύμπτωμα" που παρουσιάζει κάποιο μέλος της οικογένειας είναι αρκετό για να ορίσουμε στο μυαλό μας ποιο είναι το πρόβλημα; Ή μήπως υπάρχει κάποια άλλη οπτική πιο χρήσιμη, πιο βοηθητική για να δούμε και να αντιμετωπίσουμε τα πράγματα; Μήπως τελικά το ατομικό πρόβλημα κάποιου μέλους της οικογένειας δεν είναι τόσο ατομικό; Μήπως αφορά στις σχέσεις και στις αλληλεπιδράσεις που λαμβάνουν χώρα στην εκάστοτε οικογένεια; στα μοτίβα και πρότυπα σχέσεων που επαναλαμβάνονται και πιθανόν δημιουργούν ή/και συντηρούν το «πρόβλημα;»

 

Υπό αυτή την οπτική, το ατομικό πρόβλημα χάνει την ατομική του ταυτότητα και διάσταση και η "λύση" του δεν αφορά στο άτομο, αλλά στα άτομα και στις μεταξύ τους σχέσεις. Η ισορροπία λοιπόν σε ένα οικογενειακό σύστημα δεν είναι μόνο ατομική υπόθεση, είναι υπόθεση του κάθε μέλους ξεχωριστά, αλλά και του τρόπου σύνδεσής του με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Μοιάζει λοιπόν περισσότερο να είναι "οικογενειακή υπόθεση".

 

Τι γίνεται όμως όταν ένα παιδί στην οικογένεια παρουσιάσει μια «προβληματική», δυσλειτουργική, συμπτωματική συμπεριφορά; Συχνά ακούμε τους γονείς να απευθύνονται στο γραφείο κάποιου ειδικού ψυχικής υγείας στην προσπάθεια τους να κατανοήσουν, να διαχειριστούν και να αντέξουν την «αρνητική» συμπεριφορά του παιδιού ή το παιδικό σύμπτωμα.

 

Δυσλειτουργική συμπεριφορά παιδιών

 

Λαμβάνοντας υπόψιν τη θεώρηση ότι το ατομικό πρόβλημα του παιδιού δεν είναι τόσο ατομικό και αφορά στο σύνολο της οικογένειας, μπορούμε να πούμε ότι πολύ συχνά τα παιδιά αναλαμβάνουν το δύσκολο και βαρύ ρόλο αφύπνισης των γονιών τους με τον πιο παράδοξο και ανορθόδοξο τρόπο. Αγγελιοφόροι οικογενειακών δυσκολιών ή πρακτικών που δεν ταιριάζουν πια στο οικογενειακό σύστημα, μεταφέρουν μηνύματα με κόστος, πολλές φορές, τη σωματική ή και ψυχική τους υγεία. Ενδεικτικά, συμπτώματα όπως:

 

  • Άγχος
  • Διαταραχές ύπνου
  • Διαταραχές ενούρησης
  • Υπερκινητικότητα/Διάσπαση προσοχής
  • Επιθετική /προκλητική συμπεριφορά
  • Συναισθήματα θλίψης, απόσυρσης
  • Δυσκολίες προσαρμογής
  • Κοινωνικές δυσκολίες
  • Δυσκολίες μάθησης
  • Φόβοι/φοβίες

 


Έρχονται για να δώσουν στην οικογένεια ένα μήνυμα. Όταν τα παιδιά νοιώθουν ότι οι ανάγκες τους και οι βαθύτερες επιθυμίες τους αγνοούνται συστηματικά, πολύ πιθανόν να βρουν άλλους τρόπους «συμπτωματικούς» για να επικοινωνήσουν αυτή τη «δυσκολία» τους. Επίσης, το σύμπτωμα που επιμένει, ανεξαρτήτου αναπτυξιακού σταδίου, μπορεί να μοιάζει ως «η τέλεια λύση» τη δεδομένη στιγμή για να κρατήσει την οικογένεια σε μια «ισορροπία», όπου οποιαδήποτε αλλαγή στη δυναμική της θα είχε κόστος για τον ένα από τους δυο γονείς ή /και για όλη την οικογένεια.

 

Το παιδικό σύμπτωμα, η προβληματική συμπεριφορά προσκαλεί τον γονιό να κάνει μια διαφορετική ανάγνωση πάνω στις ανάγκες του παιδιού, αλλά και της ίδιας της οικογένειας. Πιθανή αναπροσαρμογή των ρόλων των γονέων, εκπαίδευση σε μια πιο ξεκάθαρη και ουσιαστική επικοινωνία ίσως είναι κάποια από τα πρώτα βήματα που θα χρειαστούν να γίνουν, αν θέλουμε να αξιοποιήσουμε την ευκαιρία που μας δίνουν τα παιδιά.

 

Η ανάληψη ευθύνης του γονέα να προσπαθήσει να κατανοήσει το παιδικό σύμπτωμα όχι ως ατομικό πρόβλημα, αλλά ως μέρος ενός συνόλου που καθρεφτίζει, αντανακλά, φέρνει στην επιφάνεια, ξεκουκουλώνει, προβάλει μια πιθανή δυσλειτουργική οικογενειακή δυναμική είναι καίριας σημασίας για την ψυχική υγεία όλων των μελών της οικογένειας. Από την άλλη νοηματοδοτώντας διαφορετικά την παιδική συμπτωματολογία, μας βοηθά να δούμε πέρα από το «πρόβλημα», μας βοηθά να διαβάσουμε πίσω από τις λέξεις, να ακούσουμε και να κατανοήσουμε το μήνυμα που συνοδεύει το σύμπτωμα και συνήθως το μήνυμα αυτό αφορά σε όλη την οικογένεια.

 

Λύσεις στην προβληματική συμπεριφορά

 

Σκοπός και στόχος της θεώρησης αυτής δεν είναι να ενοχοποιήσει τους γονείς, αλλά να τους αφυπνίσει ώστε να είναι σε θέση να αξιοποιήσουν την ευκαιρία που τους δίνει το παιδί τους, έστω με ένα δύσκολο για το ίδιο τρόπο, να δουν και να συνδεθούν με τα κομμάτια τους που πιθανόν χρειάζονται κατανόηση, αναπροσαρμογή, αποδοχή ή και αλλαγή.

 

Νοηματοδώντας διαφορετικά το «πρόβλημα», μόνο λύσεις μπορεί να παραχθούν. Λύσεις που φέρνουν νέα ισορροπία, με λιγότερο ψυχικό ή σωματικό κόστος στα μέλη της οικογένειας.

 

Να θυμόμαστε ότι το πρόβλημα δεν είναι πρόβλημα μέχρι να το ορίσουμε ως τέτοιο. Το σύμπτωμα ως «πρόβλημα» μόνο προβλήματα μπορεί να δημιουργεί. Το σύμπτωμα ως αγγελιοφόρος προσκαλεί να το αφουγκραστούμε, προσκαλεί στο καινούργιο, προσκαλεί σε νέου τύπου σύνδεση. Ας το ακούσουμε με τα μάτια, τα αυτιά και την καρδιά μας ανοιχτά!

Χριστίνα Πάσχου

Η Χριστίνα είναι Ψυχολόγος Α.Π.Θ, με μεταπτυχιακό στην Ειδική Αγωγή από το ΕΚΠΑ, εκπαιδευόμενη στη Συστημική Συμβουλευτική και Ψυχοθεραπεία. Έχει εργαστεί για χρόνια στον ιδιωτικό τομέα (κέντρα ημέρας, κέντρα ειδικών θεραπειών) κυρίως με άτομα που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού (ατομικές-ομαδικές συνεδρίες) και με συμβουλευτική-ψυχοεκπαίδευση γονέων. Επίσης, έχει εργαστεί ως αναπληρώτρια ψυχολόγος στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Τα 12 "κλειδιά" του άριστα στην Έκθεση!

29 / 05 / 2017

Η Έκθεση διδάσκεται από το δημοτικό και παρόλα αυτά, ένα μεγάλο ποσοστό υποψηφίων γράφει στις Πανελλήνιες κάτω από την βάση. Τι μπορούμε να κάνουμε για να το αποφύγουμε αυτό;

Πως να γράψω σωστά μια πηγή στην ιστορία;

22 / 05 / 2017

Από Δ΄Δημοτικού, μέχρι Γ΄Λυκείου τα παιδιά διαβάζουν βιβλία ιστορίας γεμάτα πηγές. Γιατί όμως όταν καλούνται να αναλύσουν πηγή, αντιμετωπίζουν μεγάλη δυσκολία;

Πώς να προετοιμαστώ για τις Πανελλήνιες;

11 / 04 / 2017

Το πιο σταθερό παράπονο των υποψηφίων για πανελλήνιες είναι ότι δε ξέρουν πώς να διαβάσουν. Συχνά, η Γ΄ Λυκείου είναι η πρώτη επαφή των περισσοτέρων με το απαιτητικό διάβασμα και νιώθουν να πνίγονται. Άραγε, πώς μπορούμε να βοηθήσουμε;

Αναδυόμενος γραμματισμός: πώς μαθαίνουμε ανάγνωση και γραφή;

26 / 03 / 2017

Εσείς ξέρατε ότι η εκμάθηση της γραφής και της ανάγνωσης ξεκινά πολύ πριν την Α’ δημοτικού με βιωματικό τρόπο;

Τα 8 "βήματα" προς το άριστα στα Αρχαία!

03 / 06 / 2017

Το καλοκαιράκι ξεκίνησε, οι Πανελλήνιες είναι μια ανάσα μακρυά και οι υποψήφιοι των Πανελληνίων ετοιμάζονται για την εξέταση των αρχαίων. Πώς μπορούμε να τους βοηθήσουμε;

10 τρόποι για πειθαρχία στην τάξη. Εσείς τους ξέρατε;

16 / 08 / 2016

Παίρνουμε επτά 45λεπτα μαθήματα, 20+ μαθητές, μια μικρή σχολική τάξη & έναν δάσκαλο ή μια δασκάλα. Ανακινούμε καλά και ελπίζουμε η σχολική μέρα να προχωρήσει χωρίς μεγάλες δυσκολίες. Όνειρο θερινής νυκτός ή εφικτός στόχος;

Βρείτε μας στα Social!

Τελευταία Άρθρα

Γονείς και παιδίΠρώτη φορά στο Δημοτικό. Και τώρα τι;

Η Α’ Δημοτικού είναι μια ενδιαφέρουσα και πολύ σημαντική χρονιά για τους μικρούς μαθητές, αφού θέτει τις βάσεις για την σχολική πορεία τους. Άραγε, πως θα μπορούσε να γίνει ευκολότερη;

08 / 10 / 2020

ΠαιδαγωγικήΣκέψεις με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Αναλφαβητισμού

Η 8η Σεπτεμβρίου καθιερώθηκε ως η Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη του Αναλφαβητισμού το 1965  με πρωτοβουλία της UNESCO, κατά τη διάρκειας της Συνόδου της Τεχεράνης. Από το 1966, γιορτάζεται κάθε χρόνο την ημερομηνία αυτή.

16 / 09 / 2020

ΠαιδαγωγικήΤι θα έλεγαν για την πανδημία ο Αριστοτέλης, ο Πλάτωνας και άλλοι 9 φιλόσοφοι;

Το έτος 2020 θα ήταν η χρονιά μας, ή έτσι τουλάχιστον νομίζαμε αρκετοί από εμάς.

23 / 08 / 2020

ΠαιδαγωγικήΤι σημαίνει η "αποτυχία" στις πανελλαδικές εξετάσεις;

Με την έκδοση των αποτελεσμάτων, οι υποψήφιοι κληρονομούν μια "ταμπέλα". Πολλοί πέτυχαν, κάποιοι είναι οι πρώτοι των πρώτων και κάμποσοι θεωρούνται πως απέτυχαν. Άραγε πόση σχέση έχουν οι έννοιες της αποτυχίας και της επιτυχίας με τους βαθμούς;

20 / 07 / 2020

ΠαιδαγωγικήΤι να δηλώσω στο μηχανογραφικό; 10 βήματα επιτυχίας

Λίγες μέρες έχουν μείνει για την ολοκλήρωση της κατάθεσης μηχανογραφικών αλλά ποτέ δεν είναι αργά για μερικές συμβουλές. Άλλωστε, ποτέ δεν ξέρεις ποιος μπορεί να βοηθηθεί.

14 / 07 / 2020